Alexis Doucet
Kilise’nin büyük bir aile olduğunu duymak, hatta internette böyle bir şey okumak alışılmadık bir durum değil. Günümüzde Kilise’ye yakınlaşan birçok insan, bunu yaparken gerçek ailelerini bulmanın tartışmasız arzusu ve umudunu taşır. Ancak Kilise’nin bir aile olduğunu iddia etmek biraz cesur bir iddiadır, çünkü aile kelimesinin genel ölçüde kabul edilen anlamına göre, bir ailede insanlar arasında kan bağlarının varlığı kabul edilir. Oysa bir kilisede toplanan insanların çoğunluğunun böyle bir bağ ile hiçbir alakası yoktur. Bir kilise, birbiriyle hiç ilgisi olmayan, farklı ve çeşitli kökenlerden oluşan insanları bir araya getirir. Bir kilise aslında, bir araya gelmiş fakat birbirlerini seçmemiş insanlar topluluğudur (üye olmak için birinin seçilmesinin ve seçimlerin özel kriterlere göre yapılmasının gerektiği mezhepler veya manastırların aksine). Bir kilisedeki insanları birleştiren bağ (büyük ölçüde ruhsal bir kazanım olmasına rağmen) ne bir çıkar bağıdır ne de (kilisede arkadaşlar edinmek son derece doğal olduğu hâlde) bir dostluk bağı. Bir kilisedeki bağlar her şeyden önce duygusal değildir. Ortak bir inanca (aynı Rab tarafından çağrıldığını bilmek) ve bir projeye (aynı Rab tarafından, birlikte daha kardeşçil bir dünya kurmaya gönderilmek üzere bir araya getirilmek) dayanmaktadır. Ve bir kilisede bir arada bulunmanın mutluluğunu sağlayan şey, Mesih’in kendisidir; bizi kardeş kılan, cenneti gölgeleyen büyük bir manevi ailenin üyeleri Kıyamet kitabının Göksel Yeruşalem olarak tanımladığı vaat edilen cenneti müjdeleyen büyük bir ruhani ailenin üyeleri yapan bir Mesih.
Kilise’nin kan bağı anlamında bir aile ile hiçbir alakası yoktur. Biz Hristiyan olarak doğmadık. Hristiyanlık, kanla aktarılmaz (oysa Yahudilikte, kişi eğer Yahudi bir anneden dünyaya gelmişse, kabul ettiği inanca bakılmaksızın “otomatik olarak” Yahudi kabul edilir). Bu açıdan bakıldığında, Kilise’nin bir aile olmadığını iddia ediyoruz. Yine de pek çok Hristiyan, kendi kiliselerinde, aradıkları aileyi, başka bir yerde bulamadıkları o aileyi bulur. Bunun da birçok sebebi vardır. Birçok inanan için bir kiliseye ait olmak, güçlü ve rahatlatıcı bir aidiyet hissi verir, çünkü bir kilisedeki ilişkiler bir ailede bulunanlar kadar güçlüdür. Bütün anlam karmaşası da burada yatar. Bir kiliseye katılırken güçlü bir aidiyet duygusu hissetmenin yanlış bir tarafı yoksa bile, orada güçlü ilişkiler kurmak tehlikeli olabilir; zira insanlarla ilgili yaşanan bir hayal kırıklığının, Kilise’nin kendisiyle ilgili bir hayal kırıklığına dönüşme riski vardır. Hiçbir kilise, üyeleri arasında mükemmel bir uyumun hüküm sürdüğü, her bir kişinin kabul görme ve sevilme ihtiyacının hemen karşılanacağı sevecen ve koruyucu bir yedek aile asla olmayacaktır (zaten böyle ihtiyaçlar kan bağının bulunduğu ailelerde de karşılanmaz!). Fakat her ne kadar Kilise kendini bu şekilde sunmasa da her Hristiyan’ın kalbinde yatan arzu kilisenin bunu mümkün olduğu kadar sunmasıdır.
Kilise’nin yedek aile hissiyatını en çok verdiği durumlar, orada sizi dinleyen kardeşler bulduğunuz zamandır. Fakat bu durumda hangi aileden bahsetmiş oluyoruz? Kesinlikle kardeşçe bir kiliseden bahsediyoruz; fakat burası aynı zamanda tüm tehlikelerin de toplandığı yerdir, çünkü Kilise’de şeytan iş başındadır. İşte hayal kırıklığı! Kilise, Tanrı’nın yeryüzünde başarıya erişmiş krallığı değildir (her ne kadar onun bir eskisi olsa bile). Kilise, insan topluluklarının en iyisi değildir. Şeytan, başka yerlerde olduğu gibi oranın da daimî üyelerinden biridir. O, bütün ibadetçilerden fersah fersah daha düzenli bir ibadetçidir. Sesinin tüm konseylerde ve sinodlarda duyulmasını sağlar. Bilfiil her yerdedir, çünkü her Hristiyan’ın kalbinde yer alır ve Mesih’in insanlar arasında başlattığı kardeşlik bağını koparmaya çalışır. Ve de kan bağı bulunan aileleri yok etmek için kullandığı stratejinin aynısını kullanır. İnsanları yargılamanın, kıskançlığın tuzağına düşürür, rekabeti teşvik eder, karşılaştırma yapmaya zorlar. Bu anlamda, Kilise kan bağı aileleri gibidir, fakat bunların en kötüsüdür.
Papa Franciscus’un kendisi, Kilise’den bir aile olarak bahsetmek konusunda isteksizdir. Papa Franciscus, 2013 yılında verdiği bir röportajda, (Katolik) Kilisesi’ni, dünyanın durumunun ciddiyetine dair derin bir farkındalığı bulunmayan “savaş sonrası bir sahra hastanesi” olarak tanımladı. Ona göre Kilise, bütün “küçüklerin”, “zayıfların” ve hastaların, adalet mücadelesinde bir müttefik, ruh hastalıklarının tedavisine bir deva bulabilecekleri bir yer olmalıdır. Papa, maalesef, papalık görevinin başından beri, durumun böyle olmadığının farkındaydı. Nasıl ki, kan bağı aileleri her üyenin destek bulup dinlenebildiği birliktelik ve sevgi dolu bir eve benzemekten çok uzaksa, aynı şekilde kalplerdeki sertlik ve üyeler arasındaki gerçek dayanışmanın eksikliği de Kilise’nin canını yakar. Bir kilisede, hizmet ve özveri değil de eleştiri ve bireysellik hüküm sürerken, kilise kendini küçüklere nasıl yakın gösterip Tanrı’nın herkes için olan sevgisine gerçekten tanıklık edebilir? Kiliselerde insanlar hakkındaki yargılar, özellikle de en kırılgan olanlarımız tarafından kötü bir şekilde hissedilir. Birey, onu ailesinden uzaklaştıran aynı sebepten ötürü Hristiyan cemaatinden de uzaklaşır: yani yargılandığını hissettiğinde.
Kilise hastane, yedek aile, biraz bunların hepsidir ve aynı zamanda hepsinden biraz daha fazlasıdır. Manevi düzeyde Kilise, Tanrı’nın çocuklarının büyük ailesi olarak adlandırılır. Karşılaştırma yapıldığında, kiliseler kendilerini Tanrı’nın çocuklarının ailesi olmak için Kutsal Aile’yi (Yusuf, Meryem ve Mesih) model alır. Bu manevi vizyona sahip olan Kilise “ağabey” yerine Mesih’i ve “anne” yerine Meryem’i gösterir. Herkesin annesi olarak Meryem’i gösteren Kilise, dişi, hatta koruyucu ve besleyici boyutunda ısrar eder ve bu özellik Ortodoks ve Katolik geleneğinde Protestan geleneğine göre daha fazla kabul görür. Kilise, görevine sadık kaldığında, kendini herkese herkesin annesi olarak sunar. Meryem’den ve onun mütevazi ve açık inancından ilham alır. İnsanlara gösterdiği ilgi açısından, çocukluk dönemindeki Mesih ile sağduyu ve cesaretle ilgilenmiş olan Meryem ve Yusuf’u taklit eder.
Aziz Augustinus (354-430), Tanrı’nın çocuklarının oluşturduğu büyük bir aile olarak Kilise’nin hayalini kuruyordu. Tanrı’nın Şehri adlı kitabında Kilise’den “dürüst kişilerin Tanrı, melekleri ve tüm azizleri ile birlikte yaşadıkları, evrensel bir erdemliler topluluğu” olarak bahseder. Onun bu hayali gerçeklikten uzak görünüyor. Bu doğru: tüm kiliseler (inançları ne olursa olsun) yalnızca erdemli bireylerle dolu değildir. Üstelik Aziz Augustinus, skandallarla sarsılan günahkâr dünyevi kiliseden ziyade, Mesih’in dönüşünden sonra bir araya gelecek olan Tanrı’nın çocuklarının ailesinden, o göksel şehirden daha çok bahsetmiştir. Nasıl ki, kan bağı aileleri bazı üyelerinin saygısız davranışıyla kirlenir, Kilise’nin saflığı ve güzelliği de skandallarla kirlenir. Fakat aile içerisindekilerden biri hatalı olduğunda bütün bir aileyi mahkûm etmeli miyiz? Kesinlikle hayır. Üyelerinden biri hatalı olduğunda Kilise tamamen itibarsız mı olmalıdır? Yine hayır; ama pek çok kişinin kafasında durum böyle değil. Kilise’deki skandallar bize her inanan cemaatin dönüşüme davet edilen bir topluluk olduğunu ve her zaman olacağını hatırlatır. Dürüst ve erdemli bir insan olarak yaşamak, sürekli sürdürülmesi gereken bir mücadeledir. Saf kilise diye bir şey yoktur.
Son olarak, Kilise bir kan bağı ailesiyle karşılaştırılamasa bile, kiliselerde olduğu gibi kan bağı ailelerinde de sevgi bağını kurmak ve güçlendirmek gibi aynı mücadeleler yer alır. Bunu için gereken malzemeler hizmet ve bağışlamadır. Sevginin olduğu yerde Mesih de vardır, gerçek Mesih’in gerçek Kilisesi de. Sevginin yaşandığı yerde, Tanrı’nın istediği gibi bir aile, Mesih’in yeryüzündeki Kilisesi’nin küçültülmüş bir hücresi de vardır.